ΠΑΣΟΚ: ΑΣ ΓΙΝΟΥΜΕ ΝΑΡΚΑΛΙΕΥΤΕΣ (Μέρος 2ο)

Το 1995 η εκλογή Σημίτη ως Πρωθυπουργού και λίγο μετά ως προέδρου του ΠΑΣΟΚ έγινε ενώ το ΠΑΣΟΚ βρισκόταν στην εξουσία. Ο Κώστας Σημίτης έφερε στην πρώτη σειρά το όραμα του εκσυγχρονισμού. Αν και οι απαιτούμενοι εκσυγχρονισμοί στη λειτουργία του κράτους και των θεσμών δεν μπορεί παρά να είναι το διαρκές ζητούμενο κάθε σοβαρού κράτους, στην περίπτωση αυτή πήρε ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Έγινε με άλλα λόγια το λάβαρο γι΄αυτό που σιγά-σιγά ονομάστηκε «εκσυγχρονιστική αριστερά».

Αντίλογος σοβαρός στο ΠΑΣΟΚ δεν υπήρξε. Κι αυτό για πολλούς λόγους. Πριν απ΄όλα γιατί οι συσχετισμοί που συγκρούστηκαν στο συνέδριο τύποις μόνο είχαν πολιτικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Στην ουσία το διακύβευμα ήταν απλό. Ποια πρόσωπα, ποια αντίληψη θα μπορούσε να εγγυηθεί τη νίκη στις επόμενες εκλογές. Η "συνετή" και "σύγχρονη" διαχείριση, το "νοικοκύρεμα", τα "χρηστά ήθη", το όραμα της ΟΝΕ, οι Ολυμπιακοί αγώνες έγιναν, με την αμέριστη συμπαράσταση των ΜΜΕ, το εθνικό φετίχ.
Στις οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ η αποπολιτικοποίηση που είχε ήδη αρχίσει έγινε ακόμα πιο έντονη. Οι διαρκείς προσπάθειες για οργανωτικό έλεγχο της οργάνωσης από την ηγεσία της προηγούμενης περιόδου, πήρε τώρα ακόμα πιο άγρια χαρακτηριστικά. Απέκτησε κυρίως τη μορφή της πολιτικής και ιδεολογικής περιχαράκωσης στα όρια ισοπέδωσης.
Πας μη εκσυγχρονιστής αποκτούσε τη ρετσινιά του παλαιοκομματικού, του εκτός τόπου και χρόνου, του οπισθοδρομικού, του εμποδίου στο πέταγμα της "νέας αριστεράς" στον ουρανό...

Όποιος μιλούσε για τις αξίες και την αναγκαιότητα πολιτικών που θα στήριζαν κατά προτεραιότητα τις ανάγκες των περισσότερο αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων, έπαιρνε την απάντηση ότι «είναι αδιάβαστος, ότι η κοινωνία έχει αλλάξει, ο κόσμος έχει αλλάξει και πρέπει να ανταποκριθούμε στις νέες προτεραιότητες.»
Πολύ περισσότερο, όποιος μιλούσε για τις διαχωριστικές γραμμές που διαχρονικά υπάρχουν, η ρημάδα η ιστορία το λέει δεν το λέω εγώ, ανάμεσα στη συντήρηση και την πρόοδο αντιμετωπίζονταν ως δεινοσαυράκι. Οι νέες διαχωριστικές γραμμές ορίστηκαν ανάμεσα στους "ικανούς" και "ανίκανους" διαχειριστές, ανάμεσα στους "νοικοκυραίους" και στους "έξαλλους", ανάμεσα στους "σοβαρούς" και στους "τυχοδιώκτες".
Με λίγα λόγια, όσους στο ΠΑΣΟΚ αναζητούσαν την ψυχή τους η "εκσυγχρονιστική" και "εκσυγχρονισμένη ηγεσία", σε όλα τα επίπεδα, τους κοιτούσε περίεργα και τους έστελνε στον ψυχίατρο.

Όσο παράξενα κι αν ηχούν αυτά σήμερα θα ήθελα να θυμίσω, σε όσους μπορούν να θυμηθούν, το κλίμα και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής. Στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ ελάχιστα στελέχη έθεταν τεκμηριωμένα το πρόβλημα της εκτροπής της πορείας του κινήματος σε συντηρητική κατεύθυνση. Οι δείκτες της οικονομίας σε ανοδική τροχιά, τα ΜΜΕ και οι εργολάβοι-επιχειρηματίες ιδιοκτήτες τους ευτυχισμένοι που οι δουλειές άνοιγαν, το κονκλάβιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανακουφισμένο που η Ελλάδα είχε, επιτέλους, "σοβαρό" και "μετρημένο" πρωθυπουργό και όχι κάποιον σαν τον "ταραχοποιό" και "απρόβλεπτο" Ανδρέα.

Πολλοί, οι περισσότεροι, αναφέρονται στην περίοδο του Χρηματιστηρίου ως το έγκλημα της τελευταίας κυβερνητικής περιόδου του ΠΑΣΟΚ. Ελπίζω ότι κάποιοι που ξέρουν το κάνουν γιατί διαβάζουν με λάθος τρόπο τα γεγονότα και όχι από σκοπιμότητα.
Το λέω αυτό γιατί το πολιτικό έγκλημα δεν είναι το χρηματιστήριο, όσα έγιναν στο χρηματιστήριο είναι το αποτέλεσμα του εγκλήματος.

Το έγκλημα είναι η ισοπέδωση της πολιτικής και των διαχωριστικών γραμμών, η απονεύρωση και ο ευνουχισμός των αξιών και των αιτημάτων της αριστεράς.
Με τη διαδικασία της αργής αλλά σταθερής διολίσθησης η ελληνική κοινωνία έφτασε στο σημείο να αναγορεύσει το "μοντέρνο", το γιάπικο, το life style, το εύκολο χρήμα ως πρότυπο.

Την ευθύνη γι΄αυτό την έχει ασφαλώς η ηγεσία τότε του ΠΑΣΟΚ και της χώρας αλλά είναι χρήσιμο πολλαπλά να μην ξεχνάμε την απουσία, δηλαδή την έγκριση και συμφωνία δια της ηχηρής σιωπής της, της «πνευματικής» ηγεσίας, ακαδημαϊκών και καθηγητάδων. Με φωτεινές εξαιρέσεις ασφαλώς όπως πχ ο Κώστας Βεργόπουλος.

Όπως είναι χρήσιμο να θυμηθούμε τη στάση των άλλων κομμάτων στη Βουλή, πλην ΚΚΕ που είχε συνεπή στάση, την περίοδο του Χρηματιστηρίου. Όσο οι δείκτες στο ταμπλό ήταν ανοδικοί, άκρα του τάφου σιωπή και συναίνεση…

Αν κάποιος θέλει να είναι αντικειμενικός δεν μπορεί παρά να πιστώσει στην περίοδο Σημίτη μια σειρά θετικών θεσμικών παρεμβάσεων και μεγάλων έργων που βελτίωσαν σημαντικά τις συνθήκες ζωής μας. Όπως επίσης δεν πρέπει να θεωρείται αυτό ως κάτι αυτονόητο που θα το έκανε «οποιαδήποτε κυβέρνηση».
Την εγκυρότερη απόδειξη για τον ισχυρισμό μου αποτελούν τα έργα και οι ημέρες της σημερινής κυβέρνησης.

Άρα θα πείτε ποιο είναι το πρόβλημα;

Το πρόβλημα περιγράφει με ακρίβεια ο Asteroid σε σχόλιό του στο αμέσως προηγούμενο ποστ. Αντιγράφω:

«…δυστυχώς, η Ευρωπαϊκή Αριστερά είχε πολλές ευκαιρίες τα τελευταία 20-25 χρόνια, για να αφήσει το στίγμα της στις κυβερνητικές πρακτικές στην Ευρώπη, τόσο σε Κρατικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Δεν εκμεταλλεύθηκε αρκετά τις ευκαιρίες, που της δόθηκαν, ώστε να πείσει, να έχει αποτέλεσμα, να μπολιάσει με αριστερές ευαισθησίες την Ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Αντίθετα, εντάχθηκε στο σύστημα, συνθηκολόγησε άγαρμπα, λησμόνησε τις ευαισθησίες της και υιοθέτησε το κυνήγι των δεικτών. Αποκορύφωμα του πανευρωπαϊκού αυτού φαινομένου, η διακυβέρνηση του δικού μας κ. Σημίτη, ο οποίος - το έχω ξαναπεί - με αξιοπρέπεια, αλλά και επώδυνη αποτελεσματικότητα, μετακίνησε το ΠΑΣΟΚ δεξιά και, μαζί, μετακίνησε προς τα δεξιά ολόκληρη την Ελληνική πολιτική σκηνή. Αποτέλεσμα ήταν το ΠΑΣΟΚ να παραμένει ακόμη αγκυλωμένο από τις επιλογές αυτές και να ψάχνεται, να πελαγοδρομεί. Αποτέλεσμα ήταν ολόκληρη η κοινωνία μας να στερηθεί ουσιαστικές πολιτικές επιλογές και εναλλακτικές λύσεις.»

Αυτό λοιπόν είναι το πρόβλημα.
Άλλωστε θα πρέπει να θυμηθούμε την βίαιη απομάκρυνση του Κώστα Λαλιώτη από τη θέση του Γραμματέα του ΠΑΣΟΚ. Έχοντας εντοπίσει την ουσιαστική στροφή του Κινήματος ο Λαλιώτης επιχείρησε, στα δύο χρόνια περίπου που ήταν Γραμματέας, να ανατάξει πολιτικά το ΠΑΣΟΚ. Μετά από αρκετά χρόνια φάνηκε κάτι να ξανακινείται αφού μπήκαν πάλι όροι
και προϋποθέσεις στις οργανώσεις για πολιτικό διάλογο, για εξωστρεφή δράση και παρεμβάσεις στην κοινωνία συνολικά αλλά και σε τοπικό ή και θεματικό επίπεδο.

Το εγχείρημα ήταν δύσκολο αλλά δημιουργούσε ευνοϊκό έδαφος για την εκ νέου ενεργοποίηση των μελών και φίλων του ΠΑΣΟΚ με πολιτικά κριτήρια. Είναι προφανές ότι μια τέτοια εξέλιξη δημιουργούσε κινδύνους για το "εκσυγχρονιστικό" εγχείρημα.
Η δυναμική και επίσημη, με επικεφαλής τον Γραμματέα του, παρουσία του ΠΑΣΟΚ σε αντιαμερικανικές και αντιπολεμικές διαδηλώσεις, ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τον κ. Σημίτη και το περιβάλλον του μέσα και έξω από το Κίνημα.

Στο δίλημμα διάσωση και συντήρηση της ευημερίας των αριθμών, της κοινωνικής και πολιτικής αφασίας ή της ενεργοποίησης των πολιτών και του κόμματος στην διεκδίκηση και την επανακατάκτηση των αξιών και των κοινωνικών αιτημάτων του προοδευτικού κινήματος, η εκσυγχρονιστική ομάδα επέλεξε με σαφήνεια και κυνισμό το πρώτο.

Η εκλογή του Γιώργου Παπανδρέου ως Προέδρου του ΠΑΣΟΚ το 2004 και η εκλογική ήττα που ακολούθησε δημιούργησαν μία ακόμα πολιτική ευκαιρία που πήγε χαμένη.
Ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στο όνομα της ενότητας δίστασε να κάνει το αυτονόητο.
Να ανοίξει την πολιτική συζήτηση για τα αίτια της ήττας, για την ανασυγκρότηση του Κινήματος. Η ενότητα της σιωπής, η ψευδεπίγραφη ενότητα της συγκάλυψης των διαφορών και των λαθών αποδείχτηκε όπως ήταν φυσικό ατελέσφορη.
Γιατί ασφαλώς ήταν ενότητα παραγόντων και εκπροσώπων συμφερόντων, ενότητα λυκοφιλίας και όχι ενότητα πολιτική, ιδεολογική, προγραμματική. Γιατί ασφαλώς μόνο οι πολιτικές συγκρούσεις μπορούν να δημιουργούν προσδοκίες πολιτικής σύνθεσης και προοπτική για ένα προοδευτικό κόμμα.

Η στάση του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ τις πρώτες μέρες μετά τις τελευταίες εκλογές, η άρνηση του να υποκύψει στον εκβιασμό των γνωστών κύκλων και συμφερόντων, ενεργοποίησε τη βάση του Κινήματος. Η σύγκρουση ήταν βαθιά πολιτική. Τα αντανακλαστικά των πολιτών λειτούργησαν και έσωσαν την παρτίδα.

Είναι στο χέρι του Γιώργου Παπανδρέου να συνεχίσει στην ίδια κατεύθυνση.
Γιατί η πολιτική στο τιμόνι, οι καθαρές και συγκεκριμένες θέσεις για τη φυσιογνωμία αλλά κυρίως για το ποιους εκπροσωπεί το ΠΑΣΟΚ και τι προτείνει για αυτούς που εκπροσωπεί, είναι ο μόνος δρόμος.

Ακούω πολλούς, και μέσα στο ΠΑΣΟΚ, που ανησυχούν για τις δημοσκοπήσεις.
Φοβούνται πως απομακρύνεται το ενδεχόμενο νίκης στις βουλευτικές εκλογές.
Επιτρέψτε μου να καταθέσω την πλήρη διαφωνία μου.
Όχι γιατί οι εκτιμήσεις τους είναι λανθασμένες αλλά γιατί κύριο μέλημά μου είναι η αποκατάσταση στο Κίνημά μας, σε στέρεες και αληθινές βάσεις, των αξιών και των πρακτικών της προοδευτικής αριστεράς. Γιατί σε τελική ανάλυση αριστερό είναι ότι είναι αληθινό. Αν το καταφέρουμε αυτό θα έχουμε κάνει το πρώτο και σημαντικότερο βήμα. Από κει και μετά είναι στο χέρι των πολιτών να εκφραστούν και να επιλέξουν…

Με τις υποκειμενικές και αντικειμενικές αδυναμίες που προσδιορίζονται από την συγκρότησή μου, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τους περιορισμούς που βάζει η ιδιαιτερότητα ενός μπλογκ, προσπάθησα να χαρτογραφήσω τα σημεία που έχουμε τοποθετήσει τις νάρκες στο ΠΑΣΟΚ.

Δεν αρκεί να δείχνουμε στους άλλους, ειδικότερα στους νέους, τα επικίνδυνα σημεία.
Είναι χρέος των παλαιότερων να πάμε πρώτοι, να αναλάβουμε τον κίνδυνο και να εξουδετερώσουμε αυτές τις νάρκες. Με όποιο κόστος.

Θα το κάνουμε;

ΤΣΙΠΡΑ ΜΟΥ ΣΕ ΘΕΛΕΙ Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ...

...και όχι μόνο. Σκιάχτηκε το κατεστημένο, τρέμουνε οι Πρετεντεροκουρήδες και οι Ψυχάρηδες. Χολή στάζουνε τα χείλη τους. Γι αυτό σε χτυπάει αλύπητα ο "αστικός" τύπος.
Δες πιό κάτω τα σημερινά πρωτοσέλιδα...

Κι αφού μας είπες στην ομιλία σου ότι δεν δικαιούμαστε να αυτοαποκαλούμαστε αριστεροί, καθόμαστε στην άκρη. Και θαυμάζουμε την επιδεξιότητα και τη χαριτωμενιά της σύμπραξης, και πάλι, με τη Δεξιά. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Τότε δικαιολογία ήταν η "κάθαρση". Τώρα είναι η ηλικία, το "φρέσκο" και το "χαριτωμένο".

* ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ: "Σύντροφοι εναντίον συντρόφων. Όργιο αλληλοσφαγής στο χώρο της κεντροαριστερής και αριστερής αντιπολίτευσης".*

Η ΑΥΓΗ: "Εντολή ενότητας, αισιοδοξίας και αγώνα. Ο Αλ. Τσίπρας νέος πρόεδρος του ΣΥΝ με 70,41%".*

ΑΥΡΙΑΝΗ: "Παραλύει το ΠΑΣΟΚ η εκλογή Τσίπρα και προκαλεί καραμπόλα εξελίξεων. Ένας νέος, 33 μόλις χρόνων, γιος συνταξιούχου μηχανικού γκρεμίζει το γηρασμένο και φαύλο πολιτικό σκηνικό και ανοίγει το δρόμο της ριζικής ανανέωσης όλων των κομμάτων".*

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ: "Μπουρλότο" στα κόμματα από την εκλογή Τσίπρα. Κινδυνεύουν ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ και ΝΔ από τη διαρροή ψήφων προς τον ΣΥΡΙΖΑ".

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ: "Σύγκρουση με το καλημέρα. Η εκλογή του Αλέξη Τσίπρα (70%) πυροδοτεί εξελίξεις στις σχέσεις ΠΑΣΟΚ - ΣΥΝ. "Παφλασμός στη λίμνη ή τρικυμία στο σύστημα;", διερωτώνται σε Ρηγίλλης και Χ. Τρικούπη για τον 33χρονο".*

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ: "Σύγκρουση με φόντο εκλογή - ρεκόρ. Φούντωσε η αντιπαράθεση ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ, ΣΥΝ".*

ΕΣΤΙΑ: "Η Αριστερά κερδίζει έδαφος. Η πανηγυρική εκλογή του κ. Αλέξη Τσίπρα".*

ΤΑ ΝΕΑ: "Κόβει τις γέφυρες της Κεντροαριστεράς. Σκληρή σύγκρουση στην πρεμιέρα Τσίπρα".*

Η ΧΩΡΑ: "Άγριες φράουλες στην Αριστερά. Επανάσταση στον ΣΥΝ". *

City Press: "Ανακατατάξεις με Τσίπρα".*

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ:"Καλώς τη γενιά των 30άρηδων. Αλέξης Τσίπρας: Νέος Πρόεδρος του Συνασπισμού".


UPDATE: Όποιοι είδαν ειδήσεις στον ALPHA και την παρουσία του κ. Τσίπρα κατάλαβαν. Κανείς δεν μπορεί να πει οτι δεν ξέρει ή ότι δεν καταλαβαίνει...
Λυπάμαι μόνο που ο λόγος του Περικλή Κοροβέση, ο λόγος του φίλου Θοδωρή Δρίτσα θα ακούγεται δίπλα και ταυτόχρονα με το λόγο αυτού του κυρίου. Κρίμα...

ΠΑΣΟΚ: ΑΣ ΓΙΝΟΥΜΕ ΝΑΡΚΑΛΙΕΥΤΕΣ (Μέρος 1ο)

Ο προσυνεδριακός διάλογος στο ΠΑΣΟΚ έχει ξεκινήσει. Αναπτύσσεται ιδιαίτερα ικανοποιητικά κατά τη γνώμη μου. Δεν είναι μόνο η ποικιλότητα των προβληματισμών, των ιδεών και των προτάσεων που κατατίθενται. Είναι πολύ περισσότερο η προσπάθεια που γίνεται ώστε όλο αυτό το υλικό να κωδικοποιηθεί, να γίνει η σύνθεσή του όπου είναι δυνατόν και να γίνει αντικείμενο επεξεργασίας στο συνέδριο.
Ρίχνοντας μια ματιά στις σχετικές ιστοσελίδες του ΠΑΣΟΚ αλλά και σε δικτυακούς τόπους που δημιουργήθηκαν από ομάδες πρωτοβουλίας γι αυτόν ακριβώς το λόγο, καταλαβαίνουμε ότι πολλά πράγματα κινούνται σε δημιουργική κατεύθυνση. Και να προσθέσω ασφαλώς ότι το διαδίκτυο είναι ένα μικρό μέρος της εικόνας γιατί παρόμοια διαδικασία εξελίσσεται με την επεξεργασία και την κατάθεση προτάσεων με τους παραδοσιακούς τρόπους στις ολομέλειες των Δημοτικών και των Νομαρχιακών Συνελεύσεων.
Αυτή είναι μια πραγματικότητα που κανείς καλοπροαίρετος και αντικειμενικός παρατηρητής δεν μπορεί να την αρνηθεί.
Άρα όλα καλά;

Μάλλον όχι. Γιατί όσα θετικά περιγράφω παραπάνω είναι ένα μέρος της εικόνας και όχι το μεγαλύτερο.

Το ουσιαστικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στην διαδρομή και στην εξέλιξή του. Γι’ αυτό και είναι πολύ δύσκολο να λυθεί. Απαιτεί ειλικρίνεια, απαιτεί αλήθεια, απαιτεί απλή λογική, απαιτεί κατάθεση ψυχής και συναισθήματος. Απαιτεί κυρίως υπέρβαση σε σχέση με επιδιώξεις ατομικές και συλλογικές.
Βλέπω νέα παιδιά να παθιάζονται και να κοπιάζουν, τα βλέπω να καταθέτουν ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού τους στην προσπάθεια να τεκμηριώσουν και να καταθέσουν προτάσεις, και χαίρομαι. Τα βλέπω να συζητούν, να διαφωνούν, να επιχειρηματολογούν και ελπίζω.
Από την άλλη, ξέρω ότι όλα αυτά γίνονται σε πεδίο ναρκοθετημένο. Το ξέρω γιατί εγώ μαζί με χιλιάδες άλλους που είμαστε πολλά χρόνια στο ΠΑΣΟΚ ναρκοθετήσαμε το κίνημά μας, ναρκοθετήσαμε την φυσιογνωμία, τη λειτουργία και τον χαρακτήρα του πιο προοδευτικού, ριζοσπαστικού, ελπιδοφόρου και δημιουργικού πολιτικού φορέα στη χώρα.

Ο καθένας μας στο ΠΑΣΟΚ έχει την αλήθεια του, τις εμπειρίες και τα βιώματά του. Ο καθένας μας μπορεί να πει χιλιάδες ιστορίες, να περιγράψει άπειρα γεγονότα τα οποία έζησε ή στα οποία συμμετείχε. Ο καθένας μας μπορεί να περιγράψει με το δικό του μοναδικό τρόπο την ομορφιά του φεγγαριού που μαζί με τους συντρόφους του δημιούργησε, και ασφαλώς μπορεί δικαιολογημένα να είναι υπερήφανος γι’ αυτό.

Πάλι όμως, όσο αληθινά κι αν είναι τα παραπάνω, δεν παύουν παρά να αντιπροσωπεύουν μέρος της αλήθειας. Κι αυτό γιατί σχεδόν ποτέ δεν μιλήσαμε και δεν μιλάμε για την σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Γιατί ασφαλώς:
Ο καθένας μας μπορεί να πει πολλές ιστορίες, να περιγράψει αρκετά γεγονότα τα οποία έζησε ή στα οποία συμμετείχε. Ο καθένας μας μπορεί να περιγράψει με τον δικό του μοναδικό τρόπο το γκρίζο και μουντό χρώμα της σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού που μαζί με τους συντρόφους του δημιούργησε, και ασφαλώς μπορεί και πρέπει δικαιολογημένα να αισθάνεται ένοχος και συνυπεύθυνος γι’ αυτό.

Προσπαθώντας να οριοθετήσω τα κύρια σημεία στα οποία,
στην πορεία του ΠΑΣΟΚ, τοποθετήσαμε οι ίδιοι ή ανεχτήκαμε να τοποθετήσουν άλλοι νάρκες θα έλεγα, κωδικοποιημένα, τα εξής:

1) Αποπολιτικοποίηση των διαδικασιών και της λειτουργίας μας. Εδώ και πολλά, πάρα πολλά χρόνια, στις οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ σταμάτησε η πολιτική διεργασία. Υπήρξε εποχή που η συνέλευση της Τοπικής Οργάνωσης ήταν συνώνυμη με τον έντονο, πολλές φορές συγκρουσιακό, διάλογο για θέματα πολιτικής και ιδεολογίας. Και όταν αναφέρομαι σε θέματα πολιτικής δεν εννοώ μόνο ζητήματα γενικής πολιτικής αλλά κυρίως επιλογές και παρεμβάσεις στον κοινωνικό χώρο αναφοράς της τοπικής οργάνωσης. Συλλογικές διαδικασίες, αποφάσεις και κυρίως δράσεις και παρεμβάσεις με τους πολίτες και για τους πολίτες.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 80 και με αφορμή την ανιστόρητη και βίαιη απόπειρα ηθικής και πολιτικής δολοφονίας του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ, οι πολιτικές διεργασίες και οι ιδεολογικές αναζητήσεις μπήκαν στο περιθώριο. Ως πρώτο και κυρίαρχο μέλημα μπήκε, πολύ σωστά πιστεύω, η άμυνα αλλά και η υπεράσπιση του ΠΑΣΟΚ και του Προέδρου του απέναντι στην πρωτοφανή πολιτική αλητεία θεσμικών και εξωθεσμικών κέντρων, «αριστεράς» και δεξιάς. Λέω αφορμή γιατί όταν η περίοδος «έκτακτης ανάγκης» ξεπεράστηκε κανείς δεν επιχείρησε να επαναφέρει την πολιτική διεργασία στο προσκήνιο.
Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ γιατί δεν ήθελε οργάνωση βάσης με πολιτικό λόγο, με δυνατότητα παρέμβασης και κινητοποίησης του κοινωνικού της περίγυρου. Άλλωστε εκείνη την περίοδο ήταν ήδη κοντά η προοπτική επιστροφής του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση και μια οργάνωση με πολιτική δυναμική και λόγο θα περιόριζε ως ένα βαθμό τις δυνατότητες επιλογών και χειρισμών αυτής της κυβέρνησης, θα ήταν ενοχλητική. Έπρεπε να υπάρξει ως χρήσιμο εργαλείο για τις προεκλογικές εκστρατείες και ως εκεί.
Από την άλλη μεριά τα μέλη, τα μικρομεσαία και μεσαία στελέχη έχοντας για μια τριετία λοιδορηθεί, διωχθεί και κάποιες φορές κοινωνικά απαξιωθεί από το κυνήγι των μαγισσών στο όνομα της "κάθαρσης", είδαν την πολιτική δικαίωση να έρχεται με τις εκλογές του 93. Πίστεψαν ότι αφού ξεπέρασαν νικηφόρα μια τέτοια δοκιμασία τότε δικαιούνται να ξεκουραστούν, να εφησυχάσουν. Πίστεψαν ότι η κυβερνητική πλειοψηφία, η εξουσία, είναι το όχημα της διαχρονικής δικαίωσης των αγώνων τους. Μιας δικαίωσης όχι μόνο σε πολιτικό και ηθικό επίπεδο αλλά, στο μέτρο που μπορούσε ο καθένας, σε επίπεδο ανταμοιβής και βελτίωσης της προσωπικής του θέσης και προοπτικής. Είναι φανερό πως η ιεράρχηση αξιών είχε ήδη αλλάξει. Είναι φανερό πως η απουσία πολιτικών διεργασιών ενοχλούσε πια ελάχιστους μέσα στο ΠΑΣΟΚ.

Συνεχίζεται...



ΥΓ. Είναι προφανές ότι:
1) Οι όποιες περιγραφές κάνω δεν μπορούν να έχουν το στοιχείο της απολυτότητας και της εξειδίκευσης σε καταστάσεις ή και πρόσωπα. Περίγραμμα αποτελούν καταστάσεων και εξελίξεων.
2) Θα σταθώ κυρίως στα αρνητικά σημεία μιας διαδικασίας και εξέλιξης γιατί είναι απαραίτητο, και εφικτό πιστεύω, να κινητοποιηθούμε όσοι συμμετείχαμε στη ναρκοθέτηση, άρα γνωρίζουμε τα σημεία που τοποθετήθηκαν οι πολιτικές νάρκες, ώστε να τις αφοπλίσουμε και έτσι να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές ένα καθαρό, κατα το δυνατόν, πεδίο

ΟΤΑΝ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΠΟΙΗΣΗ ΚΟΣΤΙΖΟΥΝ...

Η ανταπόκρισή μου στο κάλεσμα του Δημήτρη. Την όμορφη ιδέα είχε η Εαρινή Συμφωνία


Απο την Βόρεια Ιρλανδία έρχεται η ανταπόκρισή μου, απο τις φυλακές των βασανιστηρίων και των απεργών πείνας,



'The Crime of Castlereagh'


They came and came their job the same
In relays N'er they stopped.
'Just sign the line!' They shrieked each time
And beat me 'till I dropped.
They tortured me quite viciously
They threw me through the air.
It got so bad it seemed I had
Been beat beyond repair.

The days expired and no one tired,
Except of course the prey,
And knew they well that time would tell
Each dirty trick they laid on thick
For no one heard or saw,
Who dares to say in Castlereagh
Τhe 'police' would break the law!

Bobby Sands - 1980


αλλά


και από την Παλαιστίνη, την ξεχασμένη Παλαιστίνη των δακρύων και του αίματος.

A Rose and an Iris

A Rose and an Iris
for my believing Mother's patience
for my brothers homeless for twenty years
for every village in my Home Country
for every destroyed house
for every fortified Citadel
for every Poet under siege
for every colored Rock
for every heart beating with Love for all the places
for every heart hating the treacherous dogs
a Rose...and a thousand Irises !

Bassem Al-Nabrees - Palestinian Poet



ΥΓ. Και το τραγούδι ασφαλώς δεν μπορεί παρά να παραμείνει το ίδιο... Μάνος Λοϊζος "Τίποτα δεν πάει χαμένο"

ΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΑ

Κάποιοι ζήτησαν περισσότερες πληροφορίες για την Έλλη Παππά. Νομίζω ότι το καλύτερο που μπορώ να κάνω είναι να παραθέσω το αυτοβιογραφικό της σημείωμα που βρίσκεται στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου ΑΓΡΑ που παρουσιάζει το βιβλίο της:

«ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΙΟ ΜΟΥ. ΦΥΛΑΚΕΣ ΚΑΣΤΟΡΟΣ – ΑΒΕΡΩΦ – ΚΑΛΛΙΘΕΑΣ 1955-1962» (Εκδόσεις ΑΓΡΑ 2007).

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκα στη Σμύρνη τις παραμονές της Kαταστροφής, πέμπτο παιδί, αθέλητο και παραπεταμένο. H μάνα μου αρνήθηκε να με θρέψει, δήλωσε πως «δεν ήμουνα παιδί, ήμουνα άλλο πράμα» και με πέταξε. Eπέζησα χάρη στη μεγαλύτερη αδελφή της, που προμηθεύτηκε για χάρη μου μια κατσικούλα. Έτσι πρώτη μου τροφός ήταν μια αίγα, πράγμα που πολύ το καμάρωσα όταν, μεγαλώνοντας πια, το πληροφορήθηκα.

H Kαταστροφή έφερε την οικογένεια στον Πειραιά. Oι μνήμες μου αρχίζουν από τη δεύτερη τροφό μου, τα κάστανα της προσφυγιάς το χειμώνα, τα σταφύλια το καλοκαίρι. Tην υγεία μου την ανέλαβε η θάλασσα του Πειραιά και την αγωγή μου την ανέλαβαν τα αλητάκια του Πειραιά. Όλα έδειχναν ότι η προλεταριακή μου συνείδηση ήταν εξασφαλισμένη. Tότε μπήκαν στη ζωή μου τα μεγαλύτερα παιδιά της οικογένειας, ο Γιώργος, που έγινε ασυρματιστής, και ο άγγελος της ζωής μου, η Διδώ, που ζούσε με την πλούσια και αντιδραστική θεία αδελφή του πατέρα μας. Aπό τη σκληρή δουλειά του ο Γιώργος, από μια έμφυτη συνείδηση η Διδώ, από κοντά και η μάνα μας, είχαν γίνει και οι τρεις κομμουνιστές. Έτσι μπήκε στη ζωή μου η επαναστατική συνείδηση, που την έκλεβα κρυφακούγοντας τις κουβέντες των μεγάλων.

Mεγαλώνοντας, η ζωή μου ταυτίστηκε με την επανάσταση. Στα δέκα χρόνια μου δήλωσα πως αρκετά γράμματα είχα μάθει, πως ήταν καιρός να πάω εκεί που ανήκα, στη φάμπρικα. Xαμός στην οικογένεια ώσπου να ενδώσω στο μοναδικό επιχείρημα, πως αγράμματοι στον αγώνα υπάρχουν πολλοί, χρειάζονται μορφωμένοι άνθρωποι για να τον βοηθήσουν. Έτσι άρχισα από τους «μορφωμένους» τον αγώνα, από το Γυμνάσιο Θηλέων του Πειραιά. Γενική απεργία των φοιτητών και των μαθητών. Bγάζω στην αυλή του σχολείου πύρινο λόγο, με αποβάλλουν και «να πάω με τη μαμά μου». Tελευταία τάξη του Γυμνασίου και 4η Aυγούστου, στην Kοκκινιά. Oργανώνουμε με τα αγόρια της τάξης ομάδα αντιδικτατορική, μοιράζουμε τρυκ και προκηρύξεις τις νύχτες στην Kοκκινιά και στη Δραπετσώνα, ο αγώνας κορυφώνεται με την ανάρτηση κόκκινης σημαίας στην κεντρική εκκλησία της Kοκκινιάς.

Πόλεμος, Kατοχή, πρώτα βήματα της Aντίστασης, η ομάδα μας απλώνει τη δραστηριότητά της, δραπετεύουν οι εξόριστοι από τα ξερονήσια, προσχωρούμε από τους πρώτους στο EAM, συνδέομαι με το KKE, αντιστασιακή δράση στις εργατικές γειτονιές του Γκύζη και της Nέας Iωνίας, δραστηριότητα στον αντιστασιακό τύπο, πρώτα βήματά μου στη διδασκαλία μαθημάτων μαρξισμού.

Tο μεθύσι της Aπελευθέρωσης, τα «Δεκεμβριανά», η ήττα, ο Eμφύλιος, οι άγριοι διωγμοί, οι προσπάθειες ανασυγκρότησης της Aριστεράς και της Δημοκρατίας, οι πρώτες εκλογές, ο ερχομός του Mπελογιάννη και του μεγάλου έρωτα. H σύλληψή μας, τα Xριστούγεννα του 1950. Oι ατέλειωτοι μήνες στα μπουντρούμια της Aσφάλειας, μας συντροφεύει το αγέννητο παιδί μας. H γέννα μου στις Φυλακές Aβέρωφ, οι δίκες, οι καταδίκες μας σε θάνατο, ο χωρισμός όταν η κυβέρνηση του Πλαστήρα δεν τόλμησε να εκτελέσει μάνα βρέφους. Tα 13 χρόνια μου στη φυλακή. Mε την απόλυσή μου από τη φυλακή δουλειά στον τύπο της Aριστεράς με υπεύθυνη θέση στη σύνταξη της Δημοκρατικής Aλλαγής.

Mε τη χούντα, εξορία στα Γιούρα. Aρρώστια, απόλυσή μου με τη συμβολή της Σοβιετικής Ένωσης, που με καλεί να φιλοξενηθώ εκεί μαζί με το γιo μου. Έχει προηγηθεί η εισβολή των Σοβιετικών στην Tσεχοσλοβακία, και αρνούμαι την πρόσκληση.

Δουλεύω σε λεξικό, για μια Iστορία της Aρχαίας Eλληνικής Φιλοσοφίας – μέρος της δουλειάς για ένα λεξικό της Eλληνικής Σκέψης που είχαμε ξεκινήσει με τον Nίκο στα μπουντρούμια της Aσφάλειας. Προσπαθώ να εργαστώ για τη συνένωση της Aριστεράς και γι’ αυτό το σκοπό επανασυνδέομαι με το KKE. H επανένωση ξεκίνησε με καλούς οιωνούς, και είχε οικτρό τέλος. Aπεχώρησα από το KKE, πράγμα που και η ηγεσία του επιθυμούσε.

Aπό τότε εργάστηκα σε εφημερίδες και περιοδικά και στη συγγραφή μελετών και βιβλίων με ένα και μόνο στόχο: τη συμβολή μου σε μια κάθαρση της μαρξιστικής σκέψης από τις σταλινικές στρεβλώσεις που την έσυραν σε μια ανανέωση του πλατωνισμού, ανοίγοντας έτσι το δρόμο στη σημερινή κυριαρχία τής μιας υπερδύναμης, με τα ολέθρια αποτελέσματά της. Kι επίσης για να συνεχίσω, όσο μπορώ ακόμη, την κοινή με τον Mπελογιάννη προσπάθεια για μια ιστορία της Eλληνικής Σκέψης περιλαμβάνοντας στη συγγραφική δουλειά μου μελέτες για την αρχαιοελληνική σκέψη που κρατάει όσο ποτέ τη ζωντάνια της.

EΛΛH ΠAΠΠA

Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥ μέρος 2ο

Το κείμενο είναι το δεύτερο και τελευταίο μέρος απο τον πρόλογο της Έλλης Παππά στο βιβλίο της "ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΙΩΝΑ ΜΟΥ" ( Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, 2005).


................................................................................


Έτσι έφτασα στην ώρα του Αποχαιρετισμού. Αν σ΄αυτόν περιλαμβάνω και τα τέσσερα πρώτα χρόνια του νέου αιώνα είναι γιατί πιστεύω πως αυτή η τετραετία ανήκει στον εικοστό - ήταν η προετοιμασία για την ουσιαστική έναρξη της νέας εκατονταετίας – πως ο πραγματικός εικοστός πρώτος θα ανοίξει τον Νοέμβρη του 2004, μαζί με τις κάλπες των αμερικανικών εκλογών. Δεν θα τον γνωρίσω τον νέο αιώνα, δεν θα έχω καμιά πρόσβαση, το μόνο που μπορώ να πω γι΄ αυτόν είναι πως τα προμηνύματά του είναι από τα πιο δυσοίωνα στην ιστορία του πλανήτη, καθώς σηκώνουν το βαρύ φορτίο των αμαρτιών που κληρονόμησε από τον γεννήτορά του.


Εκείνον, τον αιώνα γεννήτορα, τον γνώρισα καλά. Είχα την τύχη – καλή ή κακή, αυτό δεν το έχω ως τώρα ξεκαθαρίσει - να τον γνωρίσω πριν ακόμη κλείσει η πρώτη δεκαετία της ζωής μου, κι αυτός ήταν στις μεγάλες του ώρες, στις ώρες του πολυαίμακτου θριάμβου της Επανάστασής του. Μεγάλωσα μαζί του προσπαθώντας να συνταιριάξω τον μικρό βηματισμό μου με τα βήματα μιας μεγάλης επανάστασης που υποσχόταν πως θα άλλαζε τον κόσμο, ξενυχτώντας πάνω στις βίβλους και στα έργα των μεγάλων της θεωρίας και της πράξης – Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν, Στάλιν, η Σοβιετική Ένωση – πατρίδα του παγκόσμιου προλεταριάτου, ένα μεθύσι της επαναστατικής θεωρίας και της επαναστατικής πράξης. Κι έπειτα Γερμανία, Χίτλερ, Μουσολίνι, ο φασισμός, ο πόλεμος, η Κατοχή, η Αντίσταση, το μεθύσι της θυσίας. Η ειρήνη. Η ειρήνη που δεν την έζησε η Ελλάδα. Πέρασε πάνω από τα σύνορα της δικής μας χώρας, πνίγηκε στο αίμα του Εμφυλίου και των διωγμών που τον ακολούθησαν, φυλακές, εκτελέσεις, μαύρα χρόνια και ηρωικά. Μαζί τους ένα φορτίο από απορίες και ερωτήματα. Οι ερμηνείες, διχασμένες και διχαστικές. Χρουτσόφ και αντισταλινισμός, νέες ελπίδες χωρίς μέλλον. Μπρέζνιεφ και νεοσταλινισμός. Η μοιραία πορεία στην καταστροφή και στην εξαφάνιση. Από την ΕΣΣΔ του Λένιν στη Ρωσία του Πούτιν και των τυχοδιωκτών. Στη θέση των δύο υπερδυνάμεων και της «ισορροπίας του (πυρηνικού) τρόμου» η μονοκρατορία των ΗΠΑ και ο νεοσυντηρητικός «τρόμος της τρομοκρατίας», δηλαδή η δια του τρόμου και των συνεχών πολέμων τρομοκρατία. Βρίσκομαι ακόμη, και παρά όλα αυτά, εν ζωή.


Τον έζησα τον εικοστό αιώνα. Με ζωή και με θάνατο. Πάλεψα μαζί του όσο μπορούσα. Με ζωή και με θάνατο. Στις μεγάλες του ώρες και στις ώρες των διαψεύσεων. Κι εκεί, κοντά στο τέλος του, έζησα τη μεγάλη διάψευση – που δεν έπεσε σαν ξαφνικός κεραυνός. Από χρόνια ακουγόταν η βουή της που όλο και πλησίαζε, μα ήταν πολλοί εκείνοι που δεν ήθελαν να την ακούσουν. Είχα την κακή τύχη να την ακούω και, το χειρότερο, να τη μεταφέρω στο χαρτί. Τίμημα, ο αποκλεισμός. Όχι όμως και η απογοήτευση. Με έσωσε η προσπάθειά μου, όσες κι αν ήταν οι αντιδράσεις, να κοιτάξω τον αιώνα μου κατάματα, χωρίς αυταπάτες, και να καταγράψω, όσο μου επέτρεπαν οι δυνάμεις μου, επιλογές, πράξεις, και παραλείψεις που οδηγούσαν στην καταστροφή εκείνου του μέλλοντος στο οποίο είχαμε αποθέσει τις ελπίδες μας. Με έσωσαν εκείνοι που κατανόησαν την όποια προσπάθειά μου και με στήριξαν, και οι νεότεροι – που κατανοούν και με στηρίζουν και μου δίνουν δύναμη να σηκώνω ακόμη το βάρος των όσων έζησα. Σ΄ αυτούς, τους κάπως παλιότερους και τους νέους, οφείλω αυτό το αφιερωμένο στον τρομερό εικοστό αιώνα και στην επικίνδυνη κληρονομιά του κείμενό μου. Έτσι μπορώ να ολοκληρώσω τον αποχαιρετισμό μου με το λόγο του ποιητή – τροποποιημένον για χάρη της γενιάς μου:
Εμείς φύγαμε. Εσείς να δούμε τώρα.

Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥ μέρος 1ο

Δεν είμαι δα και το ξεφτέρι της δακτυλογράφησης. Μιάμιση περίπου ώρα μου πήρε να αντιγράψω δακτυλογραφώντας το παρακάτω κείμενο.
Κόπιασα αλλά ήθελα και έπρεπε να το κάνω. Είναι για μένα η φυσική συνέχεια μιας συζήτησης με ένταση και πάθος που έγινε χθες βράδυ. Το κείμενο είναι το πρώτο μισό απο τον πρόλογο της Έλλης Παππά στο βιβλίο της "ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΙΩΝΑ ΜΟΥ" ( Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, 2005). Σε λίγες μέρες θα "σηκώσω" το δεύτερο μέρος.

Το χαρίζω 1) στον krogia, 2) στον Γραφειοκράτη του Μέλλοντός μας, αλλά και 3) στα δύο υπέροχα νέα παιδιά, τον matrix και την Ellie, που με γέμισαν αισιοδοξία για το αύριο. Στην κόψη του ξυραφιού το ΠΑΣΟΚ, όπως όλα γύρω μας, αλλά όταν υπάρχουν παιδιά με τέτοια ποιότητα μπορώ, μπορούμε να ελπίζουμε. Διαβάστε το πρώτο μέρος:


Όποιος φτάνει στα χρόνια μου το νιώθει: η ζωή όπως την ήξερε, από τις νεότερες ως και τις λογικά μεγαλύτερες ηλικίες, δεν υπάρχει πια. Η ζωή του τώρα έχει γίνει Μνήμη. Η Μνήμη δουλεύει όπως κάθε ευσυνείδητος ηλεκτρονικός υπολογιστής. Καταγράφει το υλικό που του έχεις φορτώσει, το ταξινομεί στα αρχεία του από όπου μπορείς να το ανασύρεις κατά τη βούλησή σου, κι όταν υπερφορτωθεί, είναι πάντα έτοιμος να ξεκαθαρίσει όσα κρατάνε τη ζωντάνια τους και τα άλλα, όσα ο χρόνος σου λέει πως δεν αξίζουνε, πως άδικα κρατάνε το χώρο, πρόθυμα τα σβήνει με ένα απλό delete. Ευτυχής εκείνος που η ζωή του επιτρέπει να χρησιμοποιεί συχνά το σβηστήρα του υπολογιστή του.

‘Όποιος φτάνει στα χρόνια μου, με άλλα λόγια όποιος έχει ζήσει το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος ενός αιώνα, το ξέρει κι αυτό: καθετί καινούργιο, που διεκδικεί μια θέση στη συνείδησή του, την αποκτά με τον όρο πως η συνείδηση θα μπορέσει να συνδέσει το καινούργιο με το παρελθόν. Είναι μια αυτόματη σύνδεση στην οποία οφείλεται ίσως αυτό που λέγανε άλλοτε «σοφία» των γηρατειών. Η δική μου εμπειρία λέει πως τέτοια «σοφία» δεν υπάρχει παρά μόνο στο βαθμό που ο υποψήφιος «σοφός» γέρων δεν ωραιοποιεί το κάθε παρελθόν και δεν απορρίπτει με γεροντικό πείσμα το κάθε παρόν. Αλλά αυτό το γεροντικό πείσμα δεν είναι αποκλειστικά αρρώστια της μεγάλης ηλικίας, εμφανίζεται και σε νεότερες, ακόμη και σε νεότατες, ηλικίες, ούτε είναι σπάνιο φαινόμενο η προσκόλληση νέων ανθρώπων σε ένα γηρασμένο ή και νεκρό παρελθόν, κι αυτό μπερδεύει το πρόβλημα.

Ας αφήσουμε λοιπόν τις γενικότητες κι ας περιοριστούμε στο θέμα μας, που είναι ο Αποχαιρετισμός. Δηλαδή η ουσία της ζωής. Σε όλη της τη διάρκεια. Αποχαιρετισμός σημαίνει αποχωρισμός και αποχωρισμός σημαίνει ένα τέλος. Τέλος της ζωής, τέλος του έρωτα, τέλος της χαράς, τέλος του βασανισμού, τέλος μιας απλής συνάντησης , τέλος μιας εργασίας – οι λέξεις καταφέρνουν να είναι πολυσήμαντες ως την παρανόηση. Κάθε αποχωρισμός έχει τον δικό του αποχαιρετισμό. Εδώ, σε αυτό το κείμενο, σημαίνει απλά πως ήρθε η ώρα να αποχαιρετήσω τον αιώνα που σφράγισε τη ζωή μου.

Στην πιο στεγνή του εκδοχή, σημαίνει πως δεν πρόκειται πλέον να ασχοληθώ με την ιστορική περίοδο που άρχισε ως αιώνας των ελπίδων και τελείωσε ως αιώνας των διαψεύσεων. Με λίγα λόγια πως όσα θεωρούσα ως υποχρέωσή μου να μαρτυρήσω για τον δικό μου αιώνα τα είπα ή και τα κατέγραψα, κι από εδώ και πέρα δεν έχω τη δυνατότητα – ούτε το δικαίωμα - να μιλάω για όσα δεν πρόκειται να ζήσω. Όσα έγιναν όσο ζούσα είναι πια παρελθόν, ανήκουν πλέον στην Ιστορία, κι αυτή θα καθαρίσει μαζί τους.

Οι τυχαία επιζώντες, στους οποίους ανήκω, δύο τρόπους έχουν για να σηκώσουν το βάρος των χρόνων τους. Ο ένας, ο ευκολότερος, είναι να ενδώσουν στον πειρασμό της απολίθωσης , να περάσουν τον υπόλοιπο βίο τους ως νεκρά απολιθώματα περασμένων καιρών. Ο δεύτερος είναι να αποδεχτούν το δυσκολότερο τη μαρτυρία. Που σημαίνει να σηκώνεις το βαρύ φορτίο του μάρτυρα – με τη διπλή του έννοια. Του μάρτυρα που δεν είδε από μακριά, ως άσχετος θεατής τα γεγονότα, μα μέσα από τη φωτιά τους, αυτουργός στο βαθμό ευθύνης του, μα και χωρίς ποτέ να δεχτεί το ελαφρυντικό του ανεύθυνου θύματος. Του μάρτυρα του πάντα αγωνιζόμενου και πάντα διψασμένου για Αλήθεια. Βαρύ το φορτίο, αλλά σε σώζει από το χειρότερο – να τελειώνεις το βίο σου ως βάρος της γης, μισητό άχθος αρούρης………..